CHẤN THƯƠNG PHẦN MỀM: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ NHỮNG VIỆC NÊN LÀM

Chấn thương phần mềm là tình trạng phổ biến, thường xảy ra do những bất cẩn hoặc va chạm trong sinh hoạt, tập luyện hàng ngày. Tùy vào từng loại, triệu chứng, mức độ cơn đau cũng như phương pháp điều trị sẽ khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung, hầu hết các chấn thương đều có nguy cơ để lại biến chứng nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Chấn thương phần mềm là gì?

Chấn thương phần mềm là tình trạng tổn thương liên quan đến dây chằng, da, cơ, gân trên khắp cơ thể, gây cản trở rất lớn đến khả năng vận động và sinh hoạt hàng ngày. Đây hoàn toàn không phải hay những tác động lên cơ quan nội tạng (não, tim, dạ dày, ruột…) hay gãy xương thường gặp.

Hầu hết các chấn thương này đều xuất phát từ quá trình chơi thể thao, tập luyện thể dục hay thậm chí là vận động, sinh hoạt hàng ngày do chuyển động bất ngờ hoặc mất kiểm soát… Ngoài ra, nhiều trường hợp cũng có thể xảy ra khi cơ, gân phải hoạt động quá mức, gây ảnh hưởng đến cấu trúc tổng thể. Chẳng hạn như thói quen chạy bộ đường dài sau tập luyện mệt mỏi sẽ dẫn đến căng cơ hoặc bong gân.

Các loại chấn thương phần mềm thường gặp

Chấn thương phần mềm được phân loại thành các nhóm như sau:

1. Bong gân

Bong gân là tình trạng dây chằng bị kéo căng hoặc rách. Cụ thể, dải mô liên kết này có vai trò nối phần cuối của xương này với xương khác đồng thời ổn định và nâng đỡ các khớp trên cơ thể. Chẳng hạn như dây chằng đầu gối sẽ kết nối xương đùi và xương ống chân, phục vụ cho hoạt động đi bộ. Những vị trí trên cơ thể thường dễ gặp phải tình trạng bong gân bao gồm:

• Bong gân mắt cá chân: Tình trạng này xảy ra khi bàn chân được đặt ở tư thế quay vào trong làm cho dây chằng mắt cá ngoài bị kéo căng quá mức.
• Bong gân đầu gối: Tình trạng này thường xảy ra do thực hiện động tác vặn mình đột ngột.
• Bong gân cổ tay: Tình trạng này thường xảy ra khi bị ngã ở tư thế bàn tay dang rộng.

Tùy theo mức độ nghiêm trọng, bong gân được phân loại như sau:

• Bong gân độ 1 (nhẹ): Gân giãn nhẹ và bị tổn thương ở một số sợi của dây chằng.
• Bong gân độ 2 (trung bình): Dây chằng bị đứt một phần, khớp trở nên lỏng lẻo.
• Bong gân độ 3 (nặng): Dây chằng bị đứt hoàn toàn.

Mặc dù mức độ cơn đau khác nhau nhưng cả 3 loại bong gân trên đều có chung các triệu chứng gồm đau nhức, bầm tím, sưng và viêm. Theo đó, bác sĩ sẽ chỉ định một số phương pháp điều trị phù hợp như vật lý trị liệu, đeo nẹp hoặc phẫu thuật để phục hồi tổn thương.

2. Bầm tím

Vết bầm tím là một dạng tụ máu của mô, xuất hiện khi mao mạch bị tổn thương dẫn đến chảy máu cục bộ, thoát mạch vào các mô kẽ xung quanh. Hầu hết những vết này không nằm sâu dưới da, nên có thể dễ dàng quan sát thấy sự biến đổi về màu sắc. Tình trạng bầm tím chỉ biến mất khi máu được hấp thụ bởi các mô hoặc loại bỏ bởi hoạt động của hệ thống miễn dịch. Nhiều trường hợp nghiêm trọng khác, vết bầm có thể liên quan đến mô dưới da, cơ hoặc xương.

Nếu vết thương nhẹ, một số cách chăm sóc tại nhà cũng đem lại hiệu quả cải thiện tích cực như: nghỉ ngơi, chườm đá… Trong trường hợp nặng hơn, bề mặt da bị ảnh hưởng nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện vật lý trị liệu hoặc các phương pháp điều trị phù hợp khác để tránh tổn thương vĩnh viễn cho mô mềm.

3. Viêm gân

Viêm gân là tình trạng gân hoặc bao gân bị viêm hoặc kích ứng do căng thẳng. Triệu chứng dễ nhận biết là cảm giác sưng đau trong quá trình vận động. Loại chấn thương phần mềm này thường xảy ra phổ biến ở các vận động viên bơi lội, quần vợt, bóng chày, chạy bộ… Một số phương pháp điều trị được áp dụng bao gồm: nghỉ ngơi, dùng thuốc chống viêm, tiêm Steroid, đeo nẹp, thực hiện bài tập cân bằng cơ và cải thiện tính linh hoạt… Phẫu thuật là giải pháp cuối cùng khi viêm kéo dài dai dẳng, gây tổn thương nghiêm trọng cho gân.

4. Căng cơ

Đây là một dạng chấn thương phần mềm cấp tính xảy ra khi cơ, gân hoặc cả hai bị căng quá mức, dẫn đến hiện tượng rách một phần hoặc toàn bộ. Các triệu chứng căng cơ thường gặp bao gồm: đau nhức, co thắt, yếu cơ, sưng, viêm và chuột rút. Trong đó, một số bộ môn thể thao có liên quan trực tiếp đến chân thương này gồm:

• Bóng đá.
• Quyền anh.
• Đấu vật.
• Vượt rào.
• Nhảy xa.
• Chạy đua.
• Thể dục dụng cụ: quần vợt, chèo thuyền…
• Các môn thể thao dùng vợt: cầu lông, tennis…

5. Viêm bao hoạt dịch

Bao hoạt dịch là những túi nhỏ chứa đầy chất lỏng, nằm giữa xương và các mô mềm, phân bố khắp cơ thể như: quanh vai, hông, khuỷu tay, đầu gối, gót chân… Nhiệm vụ chính là giúp giảm ma sát, duy trì hoạt động trơn tru của các khớp, xương.

Tuy nhiên thói quen thực hiện các động tác lặp đi lặp lại hoặc chấn thương sẽ khiến bao hoạt dịch bị sưng lên, gây viêm. Thông thường, viêm bao hoạt dịch có thể thuyên giảm khi thay đổi hoạt động và kết hợp dùng thuốc chống viêm. Trong trường hợp triệu chứng sưng đau vẫn không cải thiện, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm Corticosteroid và loại bỏ dịch. Thậm chí, nếu viêm tiến triển thành nhiễm trùng, phẫu thuật có thể bắt buộc phải thực hiện.

Nguyên nhân gây chấn thương phần mềm

Nguyên nhân gây chấn thương phần mềm được chia làm hai nhóm chính, bao gồm: 

• Nguyên nhân cấp tính: Do chấn thương đột ngột (ngã, trượt, vặn mình…), thường dẫn đến bầm tím, bong gân, căng cơ.
• Nguyên nhân mãn tính: khớp hoặc cơ phải hoạt động liên tục, không có thời gian nghỉ ngơi, thường dẫn đến viêm gân và viêm bao hoạt dịch.

Những việc không nên làm

• Sử dụng dầu nóng: Dầu nóng sẽ làm tăng lưu lượng máu chảy về vết thương, từ đó các triệu chứng sưng tấy, chảy máu, đau nhức càng trở nên nghiêm trọng hơn.
• Bôi cồn, rượu: Cồn và rượu sẽ khiến hiện tượng phù nề trở nên trầm trọng hơn, thậm chí còn làm cho vết thương lan rộng, tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm chậm quá trình phục hồi.
• Massage: Tương tự như sử dụng dầu nóng, massage sẽ làm tăng lưu lượng máu chảy về vùng tổn thương, khiến triệu chứng đau nhức, sưng tây trở nên trầm trọng hơn.

Biện pháp phòng ngừa chấn thương phần mềm

Chấn thương phần mềm gây đau nhức, khó chịu và ảnh hưởng rất lớn đến sinh hoạt, vận động hàng ngày. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa ngay từ ban đầu là thực sự cần thiết. Một số giải pháp hữu ích có thể tham khảo gồm: 

• Mang giày dép, quần áo vừa vặn để giúp cơ thể vận động thoải mái, nhẹ nhàng, tránh té ngã.
• Tập thể dục thể thao đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng cường sức bền và độ dẻo dai cho gân, cơ…
• Xây dựng chương trình tập luyện phù hợp, tránh hoạt động quá sức.
• Luôn luôn khởi động kỹ trước khi bắt đầu mọi bài tập để làm giãn cơ, gân, dây chằng và khớp, tránh chấn thương không mong muốn.
• Uống đủ nước để ngăn tình trạng mất nước, kiệt sức và đột quỵ, tốt hơn hết là nên uống 1 lít nước trước khi bắt đầu bài tập 15 phút.
• Đối với các động tác kéo căng, người tập không nên kéo mạnh hoặc đột ngột đến mức bị đau, thay vào đó nên thực hiện từ từ và cẩn thận.
• Lên kế hoạch nghỉ ngơi phù hợp sau khi tập thể dục, không nên tập luyện khi cơ thể đang mệt mỏi.

—-

PHÒNG KHÁM ĐA KHOA BÁC SĨ GIA ĐÌNH DOCTOR HELP
KHÁM CHỮA BỆNH TẠI NHÀ VÀ TẠI PHÒNG KHÁM
CN BMT: 59 Y Wang, P. Eatam, Tp Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk
CN Sài Gòn: 04 Phan Phú Tiên, Phường 10, Quận 5, Tp Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0898 355 365 – 0898 355 345
Website: www.helpbmt.com – www.doctorhelp.vn